saygı

AI Özet: yazara göre günümüzde "saygı" denince akla genellikle kibarlık ve nezaket geliyor. ancak yazar, kelimenin asıl derinliğini türkçenin "sa-" kökünde buluyor. bu kök, her şeyden önce ölçmek, hesap etmek ve değer biçmek anlamına geliyormuş. yani saygı, bu zihinsel hesap işinin en adil ve insani sonucuymuş. yazar diyor ki, birini "saymak" demek, onu zihinde tartıp ölçmek ve sonunda "bu insan hak ettiği yere layıktır" diye hüküm vermek demek. bu hüküm, saygının ta kendisiymiş. rastgele bir duygu değil, bilinçli bir hesap sonucuymuş. "sa-" kökünün türkçede farklı zihinsel hesap işlemlerini oluşturduğunu belirtiyor yazar: sayı ve saymak: çokluğu birimlere ayırarak tespit etmek, hesabın en somut haliymiş. sanmak ve sanı: bir durum üzerine zihinde hesap kitap yaparak karar vermekmiş. "sanıyorum" demek, "böyle hesap ediyorum" demekmiş. sakınmak: atılacak adımı önceden hesap edip tedbir almakmış. saygı: bir kimsenin değerini zihinde hesap ederek ona hak ettiği yeri vermekmiş. birini "saymak", o kişinin bu hesaptan olumlu not aldığı anlamına geliyormuş. san (unvan / şöhret): bir kişinin toplum nezdindeki "ölçüsü" ve hesabıymış. san sahibi birinin toplumsal değeri, toplum tarafından hesaplanmış ve tescillenmiş oluyormuş. satmak: bir malın kar-zarar hesabını yapıp, değerini ölçerek elden çıkarmakmış. sataşmak: alacak verecek meselesi nedeniyle hesaplaşmakmış (bkz: sataşmak/@tarihi kisilik). yazar, türkçede 'sa-' kökünün rastgeleliğe yer bırakmadığını, her şeyin zihinsel bir hesap sürecine bağlı olduğunu vurguluyor. bu yüzden saygı "duyulmaz", "gösterilir"miş. gösterilen bu saygı, karşıdakinin değerine biçilen en somut hesapmış. ancak, adaletli bir hesap yapamayanın gerçek anlamda saygı göstermesinin de mümkün olmadığını ekliyor. nezaket, formel ve herkese eşit dağıtılabilirken; saygı, hak edişe dayalı, ölçülüp biçilmiş ve kişiye özel bir hesap sonucuymuş. ek olarak yazar, türkolog clauson'ın "an etymological dictionary of pre-thirteenth-century turkish" adlı eserinde "sa-" kökünün sadece rakamsal bir işlem değil, aynı zamanda "düşünmek, addetmek ve değer biçmek" olduğunu belirttiğini aktarıyor. sa:tur- örneği, saygının aslında bir tespit ve tescil meselesi olduğunu gösteriyormuş. yani birini "saymak", onun niteliğini zihinde tartmak, bir sonuca varmak ve bu hesabın neticesinde ona hakkı olan yeri teslim etmekmiş.