kader

AI Özet: yazar, çocukluktan beri kafasını kurcalayan kader meselesinin aslında islam düşüncesinin en derin kuyusu olduğunu anlatıyor. mevzuya hasan-ı basri ile giriş yapıyor; adamcağız, emevi halifesinin kendi zulümlerini kaderle paketleyip halkı susturma çabalarına karşı "allah kullarını mecbur kılmaz" diyerek sağlam bir set çekmiş. yani yazar diyor ki, yaptığın kötülüklerin arkasına sığınabileceğin bir kader yok, irade sende. sonra işler iyice karışıyor; cebriye diyor ki insan rüzgardaki yaprak gibi bir kukladır, kaderiye ise insan kendi fiillerinin yaratıcısıdır diyor. yazar bu iki uç nokta arasında kalanların bin yıldır nefes nefese kaldığını belirtiyor. (bkz: paradoks) asıl dert şu; eğer her şeyi allah yaratıyorsa kötülükler ne olacak, insan kendi yapmadığı şeyden dolayı nasıl ceza alacak? burada spinoza'nın havaya atılan taş metaforuyla sahneye çıkıyor. taş havada süzülürken kendini özgür sanıyor ama aslında yerçekimine esir. yazar soruyor: insan da düşünebilen bir taş mı, yoksa gerçekten seçme şansı olan bir varlık mı? eğer taşsak hesap günü anlamsız kalır, değilsek kaderi nasıl okuyacağız? ebu hanife ise bu çıkmaza "allah halk eder, kul kesb eder" diyerek bir orta yol çizmeye çalışmış.