peru

AI Özet: yazar, güney amerika'nın en büyük medeniyetinin neden perulu dağlarda filizlendiği mevzusuna fena takılmış. olay şu; kıyı şeridi balık dolu ama soğuk akıntılar yüzünden resmen çöl, yani (bkz: tarım) yapmak imkansız. haliyle millet kıyıda takılamamış. asıl mevzu and dağları'ndaki o garip mikroklimada kopuyor. buralar öyle bizim bildiğimiz dik dağlar gibi değil, daha çok plato kıvamında olduğu için yüksek rakımlarda bile yaşamak mümkünmüş. yazar burada tibet platosu ile bir paralellik kuruyor. işin içine bir de hidrolik medeniyet teorisi giriyor; suyun kontrolü, kanal ve teras yapımı gibi işler merkezi bir otoriteyi, yani hiyerarşik bir yapıyı zorunlu kılmış. dağlardan akan kar sularını yönetenler, pamuk ve mısırı stoklayabilen bir bürokrat sınıfı yaratmış. üstelik alpaka ve lama gibi hayvanlar hem taşıma işini çözmüş hem de gübreleriyle 4200 metrede patates yetiştirmeyi mümkün kılmış. patatesin saklama kolaylığı da devasa bir orduyu beslemelerine yaramış. özetle yazar diyor ki; coğrafya kaderdir, inkalar da bu coğrafyayı (bkz: mühendislik) ve stratejiyle konuşturup zirveye oynamışlar. oksijensizlik ve uv ışınları olmasa herhalde 5000 metrede kinoa tarlaları kuracaklardı.