öğrenildiğinde ufku iki katına çıkaran şeyler

AI Özet: yazar, 2022 nobel fizik ödülü alan çalışmalardan yola çıkarak evrenin aslında sandığımız kadar düz mantık işlemediğini anlatıyor. mevzu şu; ya yerellikten ya da gerçeklikten vazgeçeceğiz. yazar diyor ki, normalde bir şeyin diğerini etkilemesi için ışık hızıyla da olsa bir sinyal gitmesi lazım (bkz: yerellik) ya da biz bakmasak da eşyalar orada durmalı (bkz: gerçeklik). ama deneyler diyor ki bu ikisinden biri kesinlikle patlak. kuantum dolanıklığına girince işler iyice saçmaşıyor; evrenin iki ucundaki parçacıklar birbirini anında etkiliyor, sanki aradaki mesafe hiç yokmuş gibi. yazar bunu çok güzel bir benzetmeyle açıklıyor: evren aslında devasa bir video oyunu gibi çalışıyor olabilir. bilgisayar sistemi kasmadan çalışsın diye sadece senin baktığın yerler render ediliyor, arkanda kalan dünya sen dönene kadar sadece kodlardan ibaret bir ihtimal bulutu. (bkz: simülasyon teorisi) tabii einstein bu duruma çok bozulmuş, "uzaktan ürkütücü etki" diyerek durumu eldiven örneğiyle rasyonalize etmeye çalışmış. yani eldivenler zaten belliydi, biz sadece kutuyu açınca gördük demiş. ama john bell gelip bir denklemle bu işi test edilebilir hale getirmiş ve görünüşe göre einstein bu sefer yanılmış. yazarın anlatımına göre evren bildiğimizden çok daha tuhaf ve kafa yakıcı bir yerde.